Hợp đồng freelance Việt Nam thường là bản dịch thô từ template Mỹ — nhiều điều khoản không phù hợp luật Việt, nhiều điều khoản thiên về phía client. Đây là 10 cái bẫy phổ biến nhất.
1. IP ownership "work for hire" quét sạch
Client viết: "Tất cả công việc thực hiện theo hợp đồng này là work for hire — IP thuộc về Client." Vấn đề: định nghĩa "công việc" bao gồm cả framework, library, snippet bạn có sẵn trước hợp đồng. Sửa: tách rõ deliverable (giao cho client) và pre-existing tools (vẫn của bạn). Tham chiếu Luật Sở hữu trí tuệ Điều 36.
2. Không có milestone, payment cuối cùng
100% sau khi giao = freelancer chịu 100% rủi ro client biến mất. Đàm phán: 30% cọc + 40% giữa + 30% giao, hoặc theo milestone cụ thể với deliverable từng giai đoạn.
3. Kill fee = 0
Client huỷ giữa chừng, freelancer mất công đã làm. Đàm phán: kill fee bằng % công việc đã hoàn thành tới thời điểm huỷ — tối thiểu 30-50% giá trị hợp đồng nếu đã làm hơn nửa.
4. Scope creep "bao gồm sửa đổi nhỏ"
"Nhỏ" không định lượng. Đàm phán: giới hạn số lần revision (vd 2 vòng), phạm vi mỗi vòng, phí thêm cho revision ngoài thoả thuận. Phù hợp BLDS Điều 519 về thanh toán theo công việc.
5. Non-compete sau hợp đồng
"Không làm với đối thủ trong 12 tháng" — như đã phân tích trong bài non-compete, thường vô hiệu nhưng vẫn ảnh hưởng nếu không biết. Đàm phán bỏ hoặc thu hẹp đáng kể.
6. Bồi thường không giới hạn
Freelancer chịu "toàn bộ thiệt hại" mà client gánh — có thể vượt nhiều lần giá trị hợp đồng. Đàm phán giới hạn ở phí dịch vụ đã nhận (liability cap = total fees).
7. Quyền credit / portfolio bị tước
Quyền nhân thân không chuyển nhượng (Luật SHTT Điều 19), nhưng quyền sử dụng cho portfolio cần ghi rõ. Đàm phán: có quyền hiển thị tác phẩm trong portfolio, ghi nhận "Designer/Developer" trong credits.
8. Chỉ client có quyền chấm dứt
Client chấm dứt "vì bất kỳ lý do" với 7 ngày báo trước, freelancer chỉ được chấm dứt khi client vi phạm nghiêm trọng. Đàm phán: đối ứng quyền chấm dứt.
9. Thẩm quyền toà xa nhà
Hợp đồng với client Mỹ/Singapore quy định toà tại San Francisco / Singapore — chi phí kiện quá cao so với giá trị hợp đồng. Đàm phán: toà Việt Nam hoặc trọng tài VIAC, hoặc giải quyết hoà giải trước khi kiện.
10. Không có điều khoản force majeure
Bệnh nặng, thiên tai, mất internet kéo dài — không có điều khoản bất khả kháng → freelancer bị phạt vi phạm. Thêm điều khoản force majeure theo BLDS Điều 156: sự kiện khách quan, không lường trước, không thể khắc phục.
Hỏi đáp
Đàm phán hợp đồng làm client không thuê nữa?
Client chuyên nghiệp tôn trọng đàm phán. Client từ chối mọi đề xuất sửa = red flag. Nếu mất hợp đồng vì đàm phán, có thể bạn đã tránh được hợp đồng tệ.
Tôi đã ký rồi, sửa được không?
Hợp đồng đã ký có thể sửa đổi nếu hai bên đồng ý (BLDS Điều 421). Đề xuất bản phụ lục hoặc điều chỉnh khi gia hạn hợp đồng.
Có template hợp đồng freelance an toàn không?
Có nhiều template tiếng Việt cân bằng hơn — search "hợp đồng dịch vụ freelance mẫu" trên thuvienphapluat.vn. Hoặc dùng Verdict để kiểm tra template hiện có.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên môn. Số điều luật và quy định có thể thay đổi — luôn xác minh với luật sư đủ điều kiện trước khi quyết định.